Park Narodowy Bory Tucholskie

Wersja polska English version Deutsch
Biuletyn Informacji Publicznej
Fundusze Europejskie

Czynna ochrona borów chrobotkowych - projekt badawczy

Park Narodowy "Bory Tucholskie" zakończył w bieżącym roku realizację projektu badawczego "Czynna ochrona borów chrobotkowych", przewidzianego na lata 2017-2018. Celem tego projektu było rozpoznanie naukowe problemu badawczego jakim jest ochrona siedliska śródlądowy bór chorbotkowy. Projekt obejmował zarówno wykonanie zabiegów z zakresu czynnej ochrony, jak również badania naukowe, służące m.in. określeniu stanu zachowania borów chrobotkowych, ocenie skuteczności wykonanych działań ochronnych oraz monitoring tego siedliska. Pierwszym podjętym działaniem, jeszcze przed rozpoczęciem realizacji ww. projektu, było wykonanie w 2015 roku ekspertyzy pt. "Czynna ochrona borów chrobotkowych - projekt działań ochronnych wraz z zasadami oceny ich skuteczności". Naukowe rozpoznanie problemu badawczego pozwoliło na zaplanowanie działań ochronnych przypisanych do konkretnych wydzieleń leśnych,  wypracowane zostały konkretne metody ochrony siedliska.
Dysponując naukowym opracowaniem Park Narodowy "Bory Tucholskie" przystąpił  do realizacji zabiegów ochrony czynnej, które miały na celu utrzymanie i zahamowanie zanikania borów chrobotkowych.
Należy podkreślić, że z uwagi na eksperymentalny charakter projektu badawczego, wykonanie zabiegów ochrony czynnej zaplanowano na ograniczonej powierzchni boru chrobotkowego - 12,63 ha. Powierzchnie objęte projektem położone były w północno-zachodniej części Parku - w oddz. 18 i 19, tworząc zwarty płat tego siedliska.

W ramach projektu zostały wykonane poniższe działania ochronne:

  1. Regulacja zagęszczenia drzewostanów w celu zmniejszenia zadrzewienia do poziomu optymalnego dla borów chrobotkowych tj. 0,6-0,7 (na pow. 12,63 ha)
  2. Usunięcie z powierzchni drewna po wykonanych cięciach rozluźniających i drewna martwego znajdującego się w dnie lasu (na pow. 12,63 ha)
  3. Grabienie ściółki leśnej na powierzchni 3,43 ha
  4. Usuwanie mszaków na eksperymentalnej powierzchni 0,42 ha.

Zacienienie i eutrofizację podłoża uznaje się za czynniki ograniczające występowanie boru chrobotkowego. Grabienie ściółki i wybieranie drewna z lasu przyczynia sie do ubożenia podłoża w borach sosnowych, a tym samym stwarza się dobre warunki do rozwoju runa chrobotkowego. Założono więc, iż wszystkie ww. działania ochronne przyczynią się do stworzenia warunków rozwoju właściwego runa, co w dalszej perspektywie doprowadzi do zachowania siedliska boru chrobotkowego.

"Czynna ochrona borów chrobotkowych" to projekt badawczy. Obejmował on nie tylko wykonanie zabiegów ochrony czynnej, ale także badań naukowych. Nieodzowną częścią projektu była praca badawcza pt. "Wykorzystanie danych LiDAR do określenia znaczenia struktury przestrzennej drzewostanów sosnowych w zachowaniu borów chrobotkowych na terenie Parku Narodowego "Bory Tucholskie". Celem badań, wykonanych w 2017 i 2018 roku, było określenie struktury przestrzennej 3D drzewostanów sosnowych oraz jej wpływu na kształtowanie warunków rozwoju i zachowania borów chrobotkowych (wpływu na kształtowanie podokapowych warunków mikroklimatycznych, np. świetlnych). W projekcie wykorzystane zostały  najnowocześniejsze technologie geoinformatyczne z dziedziny LiDAR (ALS, TLS). Na podstawie przeprowadzonych analiz danych LiDAR (zebranych i zintegrowanych ze sobą chmur punktów ALS i TLS) obliczono szereg cech taksacyjnych i parametrów biometrycznych charakteryzujących strukturę przestrzenną 3D drzewostanów, m.in.: określono zwarcie poziome koron drzew, wysokość górną drzewostanu oraz pochodne (m. in. odchylenie standardowe, współczynnik zmienności), współczynnik penetracji (ażurowość), wysokość podstawy korony, długość i szerokość korony, objętość koron drzew i przestrzeni podokapowej, pierśnicę drzewa i powierzchnię tego przekroju, wysokość wierzchołka drzewa, średnią liczbę pni na hektar (zagęszczenie drzew). Badania wykonane przed i po zabiegach ochrony czynnej pozwoliły na opracowanie mierzalnych parametrów oceny skuteczności wykonanych zabiegów. Umożliwiły określenie jaki wpływ na kształtowanie warunków mikroklimatycznych pod okapem drzewostanu mają zmiany struktury przestrzennej drzewostanów. Badania te stanowią metodyczną podstawę do wieloletnich badań nad ochroną siedliska borów chrobotkowych.

Należy jednak podkreślić, że o ile z jednej strony realizacja projektu badawczego została zakończona (czynna ochrona, badania LiDAR), o tyle z drugiej strony projekt ten dał metodyczne podstawy do wieloletnich badań naukowych nad ochroną tego siedliska. Dlatego też już w 2018 r. rozpoczęto badania monitoringowe. Zrealizowano je w ramach pracy badawczej pt. "Obserwowane zmiany w szacie roślinnej oraz biocie grzybowej w wyniku przeprowadzonych zabiegów ochrony czynnej na terenie borów chrobotkowych 91T0 w obrębie Parku Narodowego „Bory Tucholskie”. Celem tych badań było rozpoznanie składu gatunkowego porostów, grzybów makroskopowych, mszaków, śluzowców oraz roślin naczyniowych oraz stwierdzenie zmian w składzie gatunkowym badanych grup organizmów i szacie roślinnej runa jakie zaszły po przeprowadzonych zabiegach ochrony czynnej. Dokonano również analiz  wybranych czynników środowiskowych (temperatury, wilgotności powietrza, natężenia światła) oraz wykonano analizy glebowe. Pierwsze wnioski uzyskane podczas realizacji ww. pracy badawczej potwierdzają ogólnie przyjęte - do tej pory - prawidłowości. Działania związane z redukcją zadrzewienia czy celowym ubożeniem siedliska poprzez np. grabienie ściółki czy  wybieranie drewna z lasu przynoszą oczekiwane efekty poprawy kondycji i stanu zachowania siedliska. Jednak podczas tych prac po raz pierwszy i empirycznie zbadano i pokazano zależności pomiędzy wszystkimi czynnikami środowiskowymi.

Założone podczas trwania projektu powierzchnie monitoringowe są jedynymi tak interdyscyplinarnie badanymi obszarami siedliska boru chrobotkowego na terenie Polski. Tym bardziej niezbędne jest kontynuowanie badań monitoringowych w kolejnych latach tak, aby w pełni udokumentować stopniowe zmiany zachodzące na siedlisku borów chrobotkowych.
Uzyskana wiedza i doświadczenie zdobyte podczas realizacji projektu przysłużą się nie tylko ochronie i zachowaniu borów chrobotkowych na terenie Parku Narodowego "Bory Tucholskie", ale również mogą zostać wykorzystane w celu ochrony tego siedliska w innych rejonach kraju.

Wszystkie działania wykonane w ramach projektu zostały sfinansowane ze środków funduszu leśnego.

/AT/

 
Drzewostan przed zabiegami, fot. M. Kochanowska

Drzewostan przed zabiegami, fot. M. Kochanowska

Drzewostan przed zabiegami, fot. M. Kochanowska

Drzewostan przed zabiegami, fot. M. Kochanowska

W trakcie prac, fot. M. Węgrzyn

W trakcie prac, fot. M. Węgrzyn

W trakcie prac, fot. M. Kochanowska

W trakcie prac, fot. M. Kochanowska

W trakcie prac, fot. A. Turowska

W trakcie prac, fot. A. Turowska

W trakcie prac, fot. A. Turowska

W trakcie prac, fot. A. Turowska

Po wykonanych zabiegach, fot. M. Kochanowska

Po wykonanych zabiegach, fot. M. Kochanowska

Po wykonanych zabiegach, fot. A. Turowska

Po wykonanych zabiegach, fot. A. Turowska

Po wykonanych zabiegach, fot. M. Węgrzyn

Po wykonanych zabiegach, fot. M. Węgrzyn

Po wykonanych zabiegach, fot. M. Węgrzyn

Po wykonanych zabiegach, fot. M. Węgrzyn

Panoramy porównawcze, fot. M. Węgrzyn

Panoramy porównawcze, fot. M. Węgrzyn

Panoramy porównawcze, fot. M. Węgrzyn

Panoramy porównawcze, fot. M. Węgrzyn

Pomiary z wykorzystaniem skanera naziemnego, fot. P. Wężyk

Pomiary z wykorzystaniem skanera naziemnego, fot. P. Wężyk

Pomiary z wykorzystaniem skanera naziemnego, fot. P. Wężyk

Pomiary z wykorzystaniem skanera naziemnego, fot. P. Wężyk

Chmura punktów TLS (widok planarny), ze zbiorów P. Wężyk

Chmura punktów TLS (widok planarny), ze zbiorów P. Wężyk

Chmura punktów ALS, ze zbiorów P. Wężyk

Chmura punktów ALS, ze zbiorów P. Wężyk

Porównanie parametrów zwarcia poziomego i współczynnika penetracji 2017/2018, ze zbiorów P. Wężyk

Porównanie parametrów zwarcia poziomego i współczynnika penetracji 2017/2018, ze zbiorów P. Wężyk

Obrazowanie termalne z niskopułpowej platformy latającej, fot. P. Wężyk

Obrazowanie termalne z niskopułpowej platformy latającej, fot. P. Wężyk

W trakcie wykonywania zdjęcia fitosocjologicznego, fot. M. Węgrzyn

W trakcie wykonywania zdjęcia fitosocjologicznego, fot. M. Węgrzyn